I believe there are two kinds of creativity: bending the box and breaking the box. The design-thinking approach is a way to bend the box. It’s about finding a solution within a framework. There’s a given set of rules and restrictions and the job is to bend the limitations —the material, time, space, money, whatever— to your advantage. Like a puzzle waiting to be solved. Writing a book is always done with the letters of the alphabet and the restrictions of language, but the imagination words can evoke is unrestrained. It’s often exactly that restriction that causes us to come up with new ideas and styles that we would not have been able to come up with without restrictions. Sometimes we need a given set of rules to bend them.

The other kind of creativity is breaking the box. Looking at the box, or what’s left of it, from the outside, from a different perspective. Turning a blank page into a swan. Turning the box into a building block, using the broken pieces of your box to turn it into a sphere. This is the kind of creativity that questions your world, your perspective. It gives you new dimensions, makes you see new things even though they’ve always been there right in front of you. This wonderfully illustrated by the following short film by Léonard Cohen, Plato.

When the Lonely Planet tells you that the ‘you are here’ signs on maps in public spaces are scarce, they’re not kidding. You expect something of a laidback lifestyle that is typical for southern europe to run all the way from rules and regulations to these public maps. They don’t have the culture of structure, of Ordnung und Disziplin, that you find in northern Europe. But it is telling of a greater cultural difference. A difference between an ancient and modern Rome. A visit to Rome leaves you stunned by the beauty of Bernini’s Extacy of Theresa, the immensity of Saint Peters Cathedral, the Pantheon, and most of all the attention to detail. Every inch of these ancient treasuries is filled with care for the details. Details even in the places you know no one will notice, even in the places that are not visible. It’s exactly this kind of attention that is lacking in the public space of today’s Rome. Smudgy streets and buildings filled with touristy restaurants and no ‘you are here’ signs.

In every city you find these kind of areas infested with tourist-oriented shops and restaurants, but in the Rome that I saw it showed a bigger cultural difference. The Romans do not know the concept of the café. They have restaurants and espressobars where you down your coffee in under a minute and you’re out again. But a café where you read a book, or take your time for writing is unknown. The bigger meaning of this is that, though in summer you can meet with others at the Spanish Stairs or one of the beautiful piazzas, in wintertime there is no place for meeting anyone else but your family or collegues. This, to me, seems to play a large role in the absence of a decent contemporary art scene. Cities like Amsterdam, Berlin and Paris have places where artists can meet for a drink in a way that I believe can inspire creativity. There is room for live music, poetry, film, discussion. And of course it’s a two way street: apparently the people of Rome have no real interest in these kind of places, and as long as these places are absent the people that have an interest in them will not be attracted.

These observations where confirmed by the owner of Rome’s sole literary café. She told me that people still come in saying: “Why, you have all these books here and you also make coffee? Impossible!”. It’s a cultural thing I guess, but I like my culture alive and kicking, not dead and dusty. And for the coffee, there are more ways than the ones leading to Rome, and they brew a decent cup here just around the corner.

Remember those days when we still lived in caves? When we used to go out hunting or berry picking with our tight knit little community of cavemen. Those were the days. Did you ever wonder how many people these groups consisted of? We did. Why? Because we like to talk about communities. That’s why we looked in to the so called Dunbar Number, a number that predicts group sizes for primates named after Robin Dunbar, anthropologist and evolutionary psychologist. Dunbar was able to determine the maximum size of a group in which any individual can sustain stable relations with all other individuals in that group by looking at cognitive capacity. The bigger the brain, the bigger the group can be without becoming unstable.
Due to our ability to speak, instead of just waving our arms around like a chimpanzee, we can sustain stable relations with up to 150 people. A larger group and we will have to spend the most of our time on social interaction instead of hunting, gathering or watching Friends, thereby greatly diminishing our chances of survival. The question of course is if and how this applies to online communities. Christopher Allen, social software advisor, has written a few very interesting articles on this topic.The key point here is that we do not invest all our time in an online community, and our energy in such a community is not focused on mere survival. So is there another way of looking at the Dunbar number in relation to online communities?
Allen looks at the functioning of groups in varying sizes from 2 (business partner or spouse) to 150. He notes that 7 seems to be a number that functions very well for committees or working groups, whereas 13 seems to be the ‘Judas’ number where close groups start to disintegrate. 40-70 on the other hand seems to be ideal for small business or army units. From 100 upward we have to realise that the community and sustaining stable relations within it will take up all of our time and thus becomes exclusive. When groups become larger than the Dunbar number we have to find ways to restructure those groups, by installing a middle-management for example or using military like hierarchy.
And now back to our online communities. There are a few take-aways from these observations. First of all, it shows the importance of social grooming for communities. Creating stable and enduring relations requires social interaction and not solely subject-matter talk. That’s why, at online fora, we often see a section that allows for gossip or chit-chat. Of course we don’t always need a stable community, sometimes a one time only interaction will do, but you will need to put a disproportionate amount of energy into mobilising and activating people. Events or initiation rites work well in this sense, because they create a shared history. Something that members can refer to and that binds them.
Secondly, there’s something to learn about the size of communities. We’ve mostly been talking about active groups, but the fact of the matter is that online communities often vary widely in activity. In this sense we can fall back to variations on power laws like the Pareto Principle, that 20% of the members are responsible for 80% of the activity, or the 1% rule (or 90-9-1 rule) stating that one percent of the members will create content, nine percent reacts on that content and ninety percent just reads. These numbers can vary depending on the sort of community, but not that much. The conclusion here is that to get a community going with a small working group of about seven power users (the one percent), you will need about 700 members. In this way we can use the Dunbar number to understand that those first couple of hundred members of your online community are vital to its existence and to keep it self-sustainable. Less than that and you will need to continue putting your energy and resources into mobilising and activating new members.
Of course there are lots of exceptions to these rules depending mostly on the intensity with which one participates in the community related subject. You can imagine work related communities or employee-engagement communities having higher participation rates, but even there participation varies widely depending on subject, time and commitment. The Dunbar number then gives us a means to look at the amount of energy we need to put into mobilising new members, activating existing members or in general the scale of a community. We’re interested in hearing your thoughts on community sizes and how you crunch those numbers!

Zolang je niks merkt gaat het goed. Pas als het fout gaat valt het op. We merken hoe lekker het brood was als het op is, hoe lastig het is om te lopen als je door je enkel bent gegaan. Onlangs waren we op de G1000, de Belgische burgertop. Pas toen de gesprekken goed en wel waren begonnen viel op hoe vanzelfsprekend alles was gegaan. De mensen met bordjes die ons op het station de wegwezen, het pendelbusje dat ons voor de deur afzette, alwaar we een naamkaartje kregen en met een broodje en kop koffie in onze hand gedrukt elke vraag die we hadden vlot werd beantwoord. Zonder drempels was de weg vrij voor goede gesprekken.
We zijn ons er niet altijd van bewust maar de keuze om ergens aan deel te nemen is altijd afhankelijk van twee zaken, de relevantie van het onderwerp en de drempel die we moeten nemen. Hoe belangrijker we het onderwerp vinden, hoe meer moeite we zullen doen om de drempel te nemen. Dat betekent dat we twee kanten op kunnen wanneer we mensen bij ons onderwerp willen betrekken: de drempel verlagen of het onderwerp relevanter maken. We kunnen mensen bijvoorbeeld een onkostenvergoeding geven  om een avond in gesprek te gaan (drempelverlagend )  of iemand die in de polder onder zeeniveau woont laten zien wat er gebeurt als de waterhuishouding niet goed geregeld is (relevantie). Op welke gebieden vinden we nu die drempels en wat kunnen we eraan doen om ze te verlagen?

Allereerst is tijd altijd een drempel. In theorie heeft niemand tijd om met jou in gesprek te gaan, zeker niet als je een groot nietszeggend anoniem commercieel bedrijf bent. In de praktijk is het een kwestie van prioriteit. Als de relevantie groot genoeg is  (“mijn internetverbinding werkt niet”), gaan we gerust in gesprek. We kunnen echter ook de drempel verlagen door ongebruikte momenten te zoeken. Een grootdeel van de apps op smartphones spelen in op deze ongebruikte tijd: even scrabble spelen terwijl je op de bus wacht.
Logistiek is een tweede drempel. Hoe kom ik op het juiste moment op de juiste plaats? De aanpak van sommige supermarkten is 24/7 open te zijn, dan is het moment in ieder geval altijd juist. Nu alleen de plaats nog. De G1000 schakelde vrijwilligers in om mensen die slecht ter been waren op te halen en naar Brussel te brengen,  zo is plaats geen probleem meer. Een andere mogelijkheid is een gesprek via internet bij iedereen thuis op zijn computer te brengen: juiste tijd, juiste plaats.
Technologie kan een interactie maken of breken, maar revoluties vinden al duizenden jaren plaats, ook zonder Twitter. Bij een revolutie is de relevantie hoog genoeg, dan maakt de hoogte van de technologiedrempel niet uit. Is jouw onderwerp minder relevant voor mijn leven, dan moet ik niet door de technologie afgeleid worden. Zit die button op een onlogische plaats, dan klik ik er niet op. Duurt het laden van de pagina te lang? Dan ben ik weg.
Cultuur. Een belangrijk deel van de drempel is cultureel bepaald. Spreek ik jouw taal? Begrijpen we elkaar of moet ik moeite doen om jouw corporate speak te vertalen? Is wat ik zeg beledigend, of ben ik gewoon direct? Misschien is het in jouw cultuur wel niet gebruikelijk om direct te zeggen wat je denkt. Maar cultuur heeft ook met status te maken. Als jij de president van de Verenigde Staten bent, is er in mijn achterhoofd steeds een stemmetje dat zegt: “je praat hier wel met de president van de VS, pas op wat je zegt”. Net zo goed kan het lastig zijn om met je collega’s een gesprek aan te gaan over wat het nou eigenlijk is dat jullie doen, omdat zij dat ook niet met elkaar doen.
Het medium tenslotte is natuurlijk gerelateerd aan technologie. Elk medium kent zijn eigen drempel, maar er zijn wel belangrijke verschillen tussen een face-to-face gesprek, een skype gesprek, een smsje of een krant. De drempel om te reageren op een krantenbericht is hoger dan wanneer je moeder aan de eettafel iets zegt.

Er zijn natuurlijk nog veel meer drempels te bedenken, maar we kunnen de verhouding tussen relevantie en drempels zien als een trapje en een muur. Is de muur hoog dan heb ik de ladder van een glazenwasser nodig (lastig), is de muur laag dan kan ik met een keukentrapje toe. Hoe lager de muur hoe groter het potentieel voor een goede dialoog. Dat zien we ook terug in begrippen die bij Favela Fabric een belangrijke rol spelen als het gaat om dialoogpotentieel: betrokkenheid, capaciteit, vertrouwen, wederkerigheid. Allemaal indicatoren van de hoogte van de drempel.

In zijn boek Liever Lobbyen bespreekt Arjan Zweers het failliet van het poldermodel. Dat het polderen niet altijd even soepel loopt zal niemand vreemd zijn, zeker na de moeilijke discussies over de AOW-leeftijd de afgelopen tijd . Zweers ziet echter een oplossing voor het stukgelopen polderen in een combinatie van co-creatie, crowdsourcing en het Brusselse lobbymodel. Genoeg reden om hem te vragen langs te komen bij Favela Fabric.

Het omslagpunt voor Zweers kwam toen hij hoorde dat onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers plotseling gingen over het uitwisselen van een hogere AOW-leeftijd voor een afschaffing van de hypotheekrenteaftrek . Een bizarre uitwisseling vond Zweers want wat hebben werknemers en werkgevers —in ons poldermodel geïnstitutionaliseerd in de Sociaal Economische Raad (SER)— te maken met huiseigenaarschap. Het wordt tijd dat we de werkgever/werknemer-bril afzetten en op een andere manier naar sociaal-economische problemen gaan kijken. Al was het maar omdat de representatie steeds schever wordt. Dat is het sterkst te zien bij de vakbonden met een overrepresentatie van 50-plussers. Maar voor werknemers geldt net zo goed dat maar een klein deel zich daadwerkelijk vertegenwoordigd ziet in Bernard Wientjes.

Het huidige poldermodel laat een enorm kapitaal aan kennis, tijd en inzichten liggen. Tijd dus om de oplossing ergens anders te zoeken. Zweers ziet een deel van die oplossing in Brussel, bij het Europees Parlement, waar 80.000 lobbyisten vanuit hun eigen belangengroep bij elkaar komen om gezamenlijk vorm te  geven aan het beleid. Wat nu als we dat nog breder trekken en uitdiepen? Transparante, toegankelijke beleidsvorming op basis van belang, kennis en participatie. In plaats van consensus als uitgangspunt te nemen kunnen we misschien beter inzichtelijk maken waar de verschillende belangen liggen en vervolgens de vertegenwoordigers van die belangen, gecombineerd met experts en relevante achtergrondinformatie op een transparante en toegankelijke manier in contact brengen met elkaar en de rest van Nederland. Je kunt je een platform voorstellen dat bijvoorbeeld voortborduurt op een project als De Nationale Dialoog.

Participatie wordt vaak als een probleem gezien, gevolgd door termen als polarisatie en populisme. Het is zeker te verdedigen dat participatie afneemt en dat de nuance uit het politieke debat verdwijnt, maar we moeten ons afvragen of dat hier het geval is. Wanneer er een onderwerp als de AOW-leeftijd wordt besproken in de eerste fases van de beleidsvorming is het juist belangrijk voor iedere belangengroep om haar standpunt helder en goed beargumenteerd neer te zetten en vervolgens te laten zien in hoeverre er draagvlak voor is binnen de samenleving. Op deze manier kan de discussie op gang gebracht worden door tegengestelde belangen in één arena te plaatsen. Dat betekent weg van de consensus, maar wel een grotere noodzaak om met kennis en goede argumentatie te komen. Het gevaar van populisme is klein omdat de discussie met name vanuit interesse en belang wordt gevoerd, niet vanuit de onderbuik.

Of het werkelijk zover zal komen is de vraag, want nog altijd ligt de macht om te veranderen juist bij zij die er geen belang bij hebben te veranderen. Wat we wel zien is dat co-creatie en crowdsourcing, versterkt door de technologische ontwikkeling, als middelen kunnen dienen voor de vernieuwing —en verbetering— van de democratische beleidsvorming. De vraag blijft hoe moeilijk het zal zijn om die omslag te maken, hoeveel tijd het zal kosten en of het daadwerkelijk op gang te krijgen is. En zijn we tevreden met een overheid die op deze manier meer en meer een rol als procesbewaker krijgt?

De G1000, initiatief van David van Reybrouck, is een poging om de impasse in België te doorbreken. Na meer dan 500 dagen zonder regering kan niet langer ontkend worden dat er in het land in crisis iets moet worden ondernomen. En België is volgens Van Reybrouck niet het enige land in een democratische crisis, alleen manifesteert het zich hier het duidelijkst. Niet in het minst vanwege de meertaligheid in het land die ook op de G1000 haar stempel drukt: we horen Frans, Nederlands, Duits en Engels door elkaar en een grote groep tolken is de hele dag in de weer om ervoor te zorgen dat iedereen elkaar begrijpt.

De opzet van de G1000 is simpel. Met uitgangspunten als onafhankelijkheid, transparantie, participatie, diversiteit, openheid en bovenal optimisme is besloten 1000 burgers, een letterlijke dwarsdoorsnede van de Belgische bevolking, bij elkaar te brengen in Brussel. Om ervoor te zorgen dat iedereen deel zou nemen, en niet alleen een politiek geëngageerde elite, was alles uit de kast gehaald om de drempel zo laag mogelijk te houden. Deelnemers kregen treinkaartjes thuis gestuurd of werden soms zelfs thuis opgehaald door vrijwilligers wanneer ze slecht ter been waren, eten en drinken was uitstekend. De hele logistiek was geregeld met militaire precisie om alle focus te leggen op de discussie over de drie onderwerpen die vooraf op democratische wijze, via de website van de G1000, op de agenda waren gezet: sociale zekerheid, welvaart in tijden van crisis en immigratie.

Dat die laagdrempeligheid essentieel was bleek uit meerdere gesprekken met deelnemers. Zo gaf Lieve, een gepensioneerde lerares uit het lager onderwijs, aan dat zij zichzelf eigenlijk niet geschikt achtte voor dergelijke discussies, maar door aandringen van de organisatie toch maar was gekomen. Juist mensen als Lieve zijn natuurlijk belangrijk om de discussie niet weer alleen maar in elitaire kringen plaats te laten vinden. En dat werd ook door een lid van een van de Belgische parlementen benadrukt: “Wij hebben niet het monopolie op politieke discussie. Wij hebben niet het monopolie op goede ideeën”. Er is draagvlak en enthousiasme nodig om iedereen onderdeel van de democratie te laten zijn: Vlaming, Waal, man, vrouw, autochtoon, allochtoon, jong en oud.

Kaders

Om de laagdrempeligheid, en ook de geloofwaardigheid, te waarborgen was het zetten van de kaders ontzettend belangrijk. Logistiek was slechts één rand van het kader, maar ook de eerder genoemde diversiteit hoort daarbij, als ook een theoretisch kader. Dat laatste werd verzorgd door verschillende expert-sprekers, waarvan er steeds twee bij elk onderwerp een inleiding gaven. Onderdeel van het kader was ook een fysiek duidelijk scheiding tussen deelnemers en pers. De pers was ten strengste verboden om zich tijdens  discussies tussen de deelnemers te mengen. Gesprekken in de pauzes werden daarentegen juist aangemoedigd.

Het belangrijkste was echter de opzet van de discussies. “Ik kan leren van jullie overlegmodel”, zei een aanwezig parlementslid. Aan elk van de in totaal 90 tafels zat een facilitator en eventueel een tolk. De facilitator mengde zich niet in discussies maar bewaakte wel het proces. Dat proces bestond bij elk onderwerp uit prioriteren van subonderwerpen, argumenteren —eerst individueel, dan met de groep— en tot slot kijken naar verbetermaatregelen.  Die maatregelen van elke tafel werden centraal bijeengebracht en samengevat, waarna alle deelnemers vervolgens plenair konden stemmen op de maatregel van hun keuze. Zo ontstond een evenwichtig beeld van het sentiment op de G1000.

Het fascinerendst bleef echter het onverminderd enthousiasme en de concentratie van alle deelnemers na vier discussierondes (drie onderwerpen en één open ronde). Een enthousiasme dat liet zien hoe belangrijk het voor iedereen is om de politiek in België naar een hoger plan te trekken. Maar ook dat meningsverschillen geen probleem hoeven te zijn in een politieke discussie en dat er constructief kan worden nagedacht over maatschappelijke problemen waar grote verdeeldheid heerst. De uitkomst is geen vuurwerk in de zin dat er directe oplossingen zijn, maar wel wat betreft de betrokkenheid van alle deelnemers. Iedereen is beter geïnformeerd en geïnspireerd huiswaarts gegaan, waar ze ook weer in hun eigen kring de politieke discussie aan kunnen wakkeren. En zo heeft iedereen het gevoel meer stem te hebben dan alleen stemrecht.

“Glory and tranquillity cannot dwell in the same lodgings”
— M. Montaigne, On Solitude

Zeker als we jong zijn maken we keuzes die levensbepalend zijn, althans voor zover we ons leven en de bepaling ervan kunnen overzien. We kiezen een studie —of niet. We kiezen vrienden, een partner, een baan, kinderen —of niet. We kiezen om te kiezen, om hard te werken, om te genieten, om minder hard te werken. Altijd drukt het besef op ons dat we een keuze kunnen maken. Dat we iets anders kunnen kiezen of hadden kunnen kiezen. We zijn schuldig aan ons eigen leven in de zin dat wij de loop ervan bepalen.

We zijn niet langer overgeleverd aan externe factoren als tijd, afstand of toegang tot netwerken en kennis. Alles staat tot onze beschikking en onze roem wordt slechts beperkt door onze ambitie. Dat kan leiden tot frustraties vanwege het besef dat met een beetje meer inzet je verder had kunnen komen dan je collega, medestudent of winnaar van elke willekeurige realityshow. Roem en de bijbehorende ambitie kunnen in die zin niet samen met rust en tevredenheid, want ambitie veronderstelt een doel dat nog niet bereikt is en daarmee een spanning tussen de huidige situatie en de toekomst. De logische conclusie is dan ook dat wie rust wil voor rust moet kiezen en niet voor roem. Het meest frustrerende is kiezen voor het een en het willen van de ander. Niet kiezen is geen optie.